Şerhli Mesnevi-i Şerif - Kenan Rıfai I Kubbealtı Neşriyat

Bugün raflarda ya da dijital kütüphanelerde dizili duran yüzlerce Mesnevî şerhine baktığımızda, ekseriyetinin kelime tahlilleri, tarihsel referanslar ve gramer kurallarıyla örülü akademik birer zırh kuşandığını görürüz. Oysa Hz. Pîr’in feryadı, dil kurallarının ötesinde, kafese kısılmış bir ruhun sıla hasretidir. İşte Ken’ân Rifâî’nin Şerhli Mesnevî-i Şerîf’ini çağdaş metinlerden ayıran tam olarak bu düğüm noktasıdır: O, Mesnevî’yi açıklamıyor; Mesnevî’yi yaşıyor ve yaşatıyor.

Ken’ân Rifâî, 20. yüzyılın başında, imparatorluğun yıkılışından cumhuriyetin ilanına uzanan o sancılı geçiş döneminde bir köprü insanıydı. Batı felsefesini de Doğu irfanını da çok iyi biliyordu. Onun şerhindeki özgünlük, Mevlânâ’nın hikâyelerini geçmiş zamana ait birer "kıssa" gibi anlatmamasıdır. Onun kaleminde padişah da, cariye de, kuyumcu da bugün aynaya baktığımızda gördüğümüz kendi nefsimiz, zaaflarımız ve kalp kırıklıklarımızdır.

Piyasadaki diğer şerhler kelimelerin kökenine inerek zihni doyurmayı hedeflerken, Ken’ân Rifâî satır aralarından sızan o sükûnetle kalbi teskin etmeyi seçer. Onun tasavvuf anlayışının merkezinde yer alan "incinmemek ve incitmemek" düsturu, bu şerhin gizli öznesidir. Okuyucuya sürekli şu soruyu sordurur: Hz. Pîr bu beyti söylerken benim bugün sokakta, evde, işte yaşadığım hangi yaraya merhem oluyordu?

Bu eserin bir diğer benzersiz yönü, ortaya çıkış biçimidir. Bu kitap, masa başında tek bir yazarın egosuyla ve entelektüel kaygılarıyla yazılmadı. Dergâhların kapandığı, manevi iklimlerin yeraltına çekildiği zorlu bir dönemde; Samiha Ayverdi, Sofi Huri, Semiha Cemal gibi dönemin en aydın kadınlarının, Üstadın dizinin dibinde tuttukları notları aşkla, sabırla ve adeta bir dantel gibi işleyerek bir araya getirmesiyle oluştu. Dolayısıyla bu metin, sadece bir şerh değil; bir dostluk meclisinin, bir arada kalma iradesinin ve manevi direnişin estetik vesikasıdır.

Günümüz insanı, tarihin hiç olmadığı kadar bilgiye boğulmuş ama bir o kadar da hikmetten mahrum durumda. Mesnevî’yi popüler kültürün bir kişisel gelişim enstrümanı haline getiren modern piyasaya karşı Ken’ân Rifâî’nin şerhi, ciddi bir duruştur. O, okuyucuya ucuz teselliler vermez; aksine, insanı kendi içindeki kuyularla yüzleştirir ve o kuyudan nasıl çıkılacağının haritasını çizer.

Eğer Mesnevî’yi bir tarih kitabı veya sadece edebi bir şaheser olarak değil, ruhunuzun iç sesi olarak okumak istiyorsanız; Ken’ân Rifâî’nin o zarif, hırpalamayan ve şefkat dolu sesine kulak vermelisiniz. Çünkü onun şerhi, kulakla işitilen değil, ancak kalple dinlenen bir namedir.